اخلاق عمومی در پرتو اندیشهی ایرانشهری و مدرن
عباس آخوندی: میخواستم ویدیوی سخنرانی دیروز را روی کانال بگذارم، یک لحظه با خود فکر کردم که در این هیاهوی استعفای ظریف عزیز، کسی دلودماغ دیدن و شنیدن یک بحث نظری را ندارد.
ولی، بیشتر که فکر کردم، دیدم؛ ظریف هم قربانی همین وجدان پارهپاره و فروپاشی اخلاقی حاکم بر جامعه است. دیدم او هم اسیر وضعیت امتناع در سیاستگذاری و تنگنای نبود نظریهی راهنما در دولت است. و از قضا بحث من تبیین نظری همین وضعیت بود. از این رو تصمیم به انتشار آن گرفتم.
طرحواره بحث از این قرار است که ۱- ارتباط وثیقی بین حقوق، قانون و اخلاق وجود دارد. ۲- حاکمیت قانون در ایران دچار شکست است. ۳- مهار قدرت به مفهوم دولت-ملت را ندارد. ۴- آنچه میتواند قدرت را مجاب به تبعیت از قانون کند وجود نهادهای مدنی مستقل از قدرت است. ۵- وجود نهادهای مدنی مستقل از قدرت خود وابسته به باورِ ملی به نظریهی بنیادینِ دولتِ مدرن از قبیل آزادیِ فردی، برابری و حق مالکیت و حاکمیت اخلاق عمومی در جامعه است.
در چارچوبِ این طرحِ بحث، سخن اینگونه آغاز میشود که ایران سرزمین پروژههای نیمهتمام است. مشروطه نیمهتمام، مدرنیتهی نیمهتمام، نهضت ملیِ نیمهتمام، جمهوریِ نیمهتمام و حاکمیتِ قانون نیمهتمام و پروژههای دیگری از این دست. وجدان عمومی فعلا سرگردان بین مدرنیتهی غربی، ملیگرایی ایرانی و امتاسلامی است. این سردرگمی را در تمام سطحهای جامعه و در تمام صحنههای زندگی اجتماعی و فردی میتوان دید.
در این فضای آشفته، جامعهی نخبگی ایران تا حدِّ زیادی قابلیت باز تولیدِ مفاهیم و صورتبندی درست مسالههای ملی را از دست دادهاست. آیا هیچیک از مسالههایی که در سالهای اخیر و یا این روزها باز شدهاند، حل و بسته شدهاند؟ این وضعیت اختصاص به حوزهی خاصی ندارد. برجام، FATF، ارز، گوشت، موسیقی، فضای مجازی و... نمونههای آن هستند. در این وضعیتِ پارهپاره، سیاستگذاری هر روز دشواتر میگردد و امکان تصمیمگیری از مسؤولان سلب میشود.
در این فضا، مبرمترین وظیفهی روشنفکری بازگشت انتقادی به خویش است. هرگونه همرنگیِ اندیشهنشده با جهان ما را یک گام به لبِ پرتگاه نزدیکتر میکند و هرگونه اصرار و تاکید غیر انتقادی برگذشته، بر فاصلهی ما از جهان میافزاید و ما را دچار جمود و شکستِ سختتر میکند. چارهای نداریم که در ریشهیابی مشکل به پایینترین لایهها توجه کنیم. باید شیوهی تفکر و سبکِ بودنمان را در نسبت با خردِ ناب بازخوانی نماییم و گرنه دچار فروپاشی و زوال خواهیم شد. البته آنچه که در این جلسه طرح شد، پاسخ به این پرسشها نبود و تنها تلاش برای صورتبندی درست مساله و پرسشگری درست بود.
- برای تماشای ویدیو اینجا کلیک کنید.
نسخهٔ ویدیویی این گفتوگو: نسخهٔ ویدیویی این گفتوگو